Omar Khajam, qëndistari i tamëlt i kuartinave persiane të dashurisë dhe dijes, “kryeluftëtari i mendimit të lirë”

Nga Albert Vataj

Cili nga ne nuk asht magjepsur prej Rubairave të Omar Khajam, atyne strofave katërvargjshe që zdrypën nga qeijt e thellë të mijëvjeçarit si puhizë dehëse e një përjetimi adhurues. Cili ndër ne nuk ka patun mirësinë të jetë i prekur thellë në shpirt prej magjisë së një shpirti, përjetimesh të dlira dhe vezulluese, të ketë kokrruar prej viles së vreshtit persian frutin dehës të një këndimi të mylmyer në idil. Cili, pas kësaj gostie ambrozi, tha, kush e shtoi këtë drek me yje shpirti?! Ndoshta ndonjëri, kishte të drejtë të mjaftohej vetëm më kuartinat e tij dhe të ëndërronte çdo mbrëmje, si ajo mahnitje e poetit, diku atje në një cep të largët të botës, në Persinë e famshme, njëmijë vite më parë. Dhe kishte të drejtë, poezia, poezia të magjeps, të merr në krah aromash e prekje tinzare puthjesh, për të të degdisur atje ku një prehje hyjnie i bëhet prehër.

18 Maj 1048 u lind në Nishapur, asohere kryeqyteti i Khurasanit, qëndistari më i tamëlt i kurtinave arabe, Rubairave, Omar Khajam. E kush nuk i njeh ato vargje, e kush nuk i pëshpërit ato strofa, të cilat në udhëtimin e tyne shekullor kanë mund të vijnë në një shqipe t’kulluet, të tingëllojnë në ambëlsinë e tyne, fal t’pavdekshmit, rilindasit, Fan Noli, mjeshtërisë së përkthimit të tij. Me të drejtën e krejt kandave dhe dritëhijes, ai është tashmë një emblemë e persianëve dhe botës arabe. Paraardhësit e tij rrjedhojnë prej fiset arabe të quajtura Khayyami, të cilët emigruan dhe u vendosën në Persi.

Kultura arabe erdhi nëpërmjet këtij kumtuesi të dritshëm të shpirtit dhe mendjes me një forcë dhe vitalitet të atillë sa kërkoi një vend të privilegjuar në interesimin dhe përjetimin e asaj kthjelltësie që do t’i mëkonte dëshirimeve atë lartësi, prenga nuk do të mund ta zdrypte asnjë pretendues tjetër për afro njëmijë vite.

Omar Khajam, anipse më s’shumti këtë emër e lidhim me kuartinat e famshme të Rubairave, ai mbamendet dhe rrok deri në të tashmen një mirënjohje të qenësishme për kontributin e vyem si matematikan e astronom, filozof dhe fizikant. Kontributi i tij në shkencën e algjebrës, mori vlerësim në të gjithë Evropën. Në Perëndim, ai njihet më së shumti e studiohet gjerësisht për përmbledhjen poetike me titull “Rubaiyat” (që në shqip do të thotë: strofat, kuatrinat persiane), të cilat u përkthyen për të parën herë në një përmbledhje, që besohet se është më e plotë në gjuhën angleze, nga Edward Fitzgerald, në vitin 1859. Khajam, nga arabishtja, do të thotë pak a shumë “bërës tendash”.

Ekstraktë të ndryshëm dhe biografë që i referohen Omar Khajam, e përshkruajnë atë si të jashtëzakonshëm në njohuritë dhe arritjet shkencore gjatë kohës së tij. Shumë e quanin atë me epitetin “Mbreti i të urtit”.

Shahrazuri  në vitin 1300 e vlerëson Omar Khajam më shumë si një matematikan dhe pretendon se ai mund të konsiderohet si “pasardhësi i Avicenës në degët e ndryshme të të mësuarit filozofik”. Al-Qifti (d. 1248) edhe pse nuk pajtohet me pikëpamjet e tij, pranon se ai ishte “i pakrahasueshëm në njohurinë për filozofinë dhe astronominë natyrore”. Megjithëse është i shumëtrajtuar si poet nga një numër biografësh, sipas Richard Nelson Frye “është ende e mundur të argumentohet se statusi i Omar Khajam si poet i rangut të parë është një zhvillim relativisht i vonë”.

Thomas Hyde, ishte i pari evropian që tërhoqi vëmendjen e Omar Khajam. Ai përktheu një nga katër fletët e tij në latinisht. Interesi perëndimor në Persi u rrit me lëvizjen orientaliste në shekullin e 19-të. Joseph von Hammer-Purgstall (1774-1856) përkthyer disa nga poezitë Omar Khajam në gjermanisht më 1818, dhe Gore Ouseley (1770-1844) në anglisht më 1846, por Khajam ka mbetur relativisht i panjohur në Perëndim, deri pas publikimit të Edward Fitzgerald të Rubairave të Omar Khajam më 1859. Puna e Fitzgerald në fillim ishte e pasuksesshme, por u popullarizua nga Whitley Stokes nga vitti 1861 e më tej, dhe qasja erdhi për t’u admiruar në masë të madhe nga Para Raphaelitët. Më 1872 Fitzgerald kishte botuar një libër të tretë, që rriste interesin për punën në Amerikë. Nga vitet 1880, libri ishte shumë i njohur në të gjithë botën anglishtfolëse, deri në shkallën e formimit të shumë klubeve “Omar Khajam” dhe një “kulti”. Poezitë e Khajam janë përkthyer në shumë gjuhë, shumë prej atyre më të fundit janë më literalë, se ajo e Fitzgerald.

Përkthimi i Fitzgeraldit ishte një faktor nxitës në reklamimin e interesit ndaj Khajam si poet edhe në vendin e tij amtar, Iran. Sadegh Hedayat në këngët e tij të Khajam (Taranehha-ye Khayyam, 1934) ripërtëriti trashëgimin poetike të Omarit për Iranin modern.

Omar Khajam, diti të ishte mendjendritur dhe shpirtërisht i blatuar në atë forcë besimi dhe lirie, si në shkencat ekzakte ashtu edhe në poezi. Ai i dha botë një vepër e cila jo vetëm i garanton atij përjetësinë, por i kumton shekujve të mëvonshëm, kulturave dhe traditave, shkollave dhe mënyrave shprehëse, se i përkiste një epoke të lartësuar në përjetim dhe një nevojë ngadhnjyese në dije. Roli i Omar Khajam, ishte dhe mbeti i rëndësishëm si për traditën perse ashtu edhe për gjithë qytetërimet që morën prej diellit të tij ato rreze që ngrohin ende.

Marrë nga libri “Rubairat” i Omar Khajamit. I shqipëroi Rushit Bilbil Gramshi (pseudonim i Fan Nolit). Edicje e dyte, e ndrequr dhe e plotësuar. Bruxelles, 1927.

-1-

 

Natën kur flinja, më tha shpirti: “Pi!

Në gjumë dhe në Varr s’ka lumëri;

Ngrehu! Sa rron, zbras Kupa dhe puth Çupa;

Ke shekuj që të flesh në qetësi”.

 

 

-2-

 

Në ëndërr, kur agimi zbardhëllonte,

Një zë që nga Taverna po gjëmonte:

“Çohuni, djem, e Verë sillnani,

Se Fati na e tha lëngun sonte.”

 

 

-3-

 

Dhe posa në Tavernë këndoi gjeli,

Besnikët jashtë thirrë “Portat çeli!

E shkurter është Jeta, ja, u mplakmë

Dhe mbetmë si kofini pas së vjeli.”

 

 

-4-

 

A di përse këndesi po këndon

Menatë dhe nga gjumi po të zgjon?

Që shkoi një ditë po të lajmëron,

Dhe ti, çkujdesur, fle dhe ëndërron.

 

 

-5-

 

U gdhi! Me Verë zemrën e zbardhëllonj

Përdhe çdo Fe të Natës e dërmonj:

Në Djall dërgonj Parajsën e përpjetë,

Gërshetin me Llaut’ e lavdëronj.

 

-6-

 

Kur Diellin me zjarr kurorëzuar,

E pret me gas Natyra faqeshkruar,

Shoqen me mall po shoh në gjumë shtruar

Dhe foshnjën buzëqeshur më të zgjuar.

 

 

-7-

 

Ja, Kup’ e Qiellit skuqet prej Agimit,

Bilbili nisi këngën e dëfrimit

Me trëndafilin: Eja, Faqepjeshkë,

Natyra qesh; nem Qelqin e Rubinit.

 

 

-8-

 

Zgjohu! Mëngjesi me shigjet’ e grisi

Perden e Natës, Yjt’ i arratisi,

Dhe Dielli gjahtar me rreze kapi

Çdo majë mali, pallati e lisi.

 

 

-9-

 

O Engjëll faqedritë, ja u gdhi,

Shtir Verë dhe këndo me ëmbëlsi!

Xhamshidi e Khosroj qysh lulëzuan,

Qysh dimërojnë sot në Varrvërri.

 

 

-10-

 

Ja, Mars’i ri dëshirat na valon,

Çdo shpirt i mënçur në Gërmadhën shkon

Ku dor’ e Moisiut zbardh nga degët

Dhe frym’ e Krishtit tokën gjelbëron.

 

 

-11-

 

Mbi lulet po pikojnë vesë retë,

Dhe me një zë qiellor, Bilbil’ i shkretë:

Ah, Verë! Verë! Verë! Trëndafilit

I lyp t’i skuqë faqëzën e zbehtë.

 

 

-12-

 

Bilbili nëpër kopshtet në Prënverë

Sheh Lilin Kup’ e Trëndafilin Verë

Dhe thotë: “Puthuni e pihuni!

S’e gjeni këtë ditë tjatër herë.”

 

 

-13-

 

Shiko luadhe, lule, bukuri,

Lumenj kristali, kronj e brohori:

Nga dimri Ferr prënvera Qiell na ndriti,

Gëzo mi Dhé Parajsën me Huri.

 

 

-14-

 

Qesh Trëndafili e thotë: “Lulëzonj

Dhe botës bukurinë po ia shtonj:

Pastaj e hap kuletën e mëndafshtë

Dhe përmbi kopsht thesarin po e shtronj”.

 

 

-15-

 

“Jam, thotë, lulja e Josefit t’ri

T’Egiptes, xhevahir, zemërflori:

Ja edhe rrob’ e kuqe gjak, e çjerur

Prej vllezërve dhe gruas Petefri”.

 

 

-16-

 

Tufani kopshtin kur ma çkatërron

Dhe Rrot’ e Fatit shpresat m’i dërrmon,

Pështillem si burbuq’ i Trëndafilit,

Po zemra gjak përbrenda më pikon.

 

 

 

-17-

 

U dogja dhe u përvëlova: Verë!

Nga vrer’i lotëve u shova: Verë!

Në Qelq rubin, e Dashur, dhe Llautën

Dhe nga ky zjarr shpëtova: Verë!

 

 

-18-

 

Me Ver’ e Vajza, me Llaut’ e Valle,

Me Fyell e me Këngë po s’u çmalle,

Jeta s’vlen hiç: Se pa këto nuk është

Veç pemë helmi, pus e tym vërdalle.

 

 

-19-

 

Nga njëra dorë Trëndafil e Grua,

Nga dora tjatër patsha Rrush e krua:

“Zotit – po thon’ – i ardhtë keq për mua!”

Po as m’a fal pendimin, as ia dua.

 

 

-20-

 

Një Engjëll më tërhiqte në Xhami,

Një Djall po më zvarrniste në Dolli;

Po Ver’ e kuqe e fitoi davanë:

Gërshet këtej – edhe andej Hardhi.

 

 

-21-

 

Në prehrin e Hurisë kur gëzohesh

Veten humbet, e veten gjen, bekohesh:

Kur pi kungatën shpirtrrëmbenjëse,

Përsipër Jetës, Vdekjes lartësohesh.

 

 

-22-

 

Te Shpell’ e Verës kemi hedhur mendjen,

Dehemi, puthim për të mbledhur mendjen:

C’pyet? Gjykim e tru na kanë rrjedhur,

Se Vajzat na e kanë vjedhur mendjen.

 

 

-23-

 

“Pse s’pi më pak?” më thonë njerëzia,

“Për ç’arësye s’ka kufi Dollia?”

Një: Faq’e Vajzës; dy: Rubin’i Verës,

Ja shkaqe si kristal nga qartësia.

 

 

-24-

 

Drit’ e Kungatës vlen çdo mbretri

N’Evropë dhe n’Afrikë dhe n’Asi:

Rënkim’i Vajzës mallëngjen më rëndë

Se çdo shamat’ e turmës në Xhami.

 

 

-25-

 

Fito një Zemër, puthe dhe rrëmbeje,

Dhe adhuroje si Altar prej Feje:

Një qind Qabera s’vlejnë sa një Zemër;

Zemër kërko, Haxhi, jo Gur Qabeje.

 

 

-26-

 

Si mjer’ ay që Dashuri s’ka ndjerë

Dhe zemra s’i ka ndritur në prënverë:

Pa Ver’ e Dashuri çdo dit’ e shkuar

Prej meje s’nëmërohet asnjëherë.

 

 

-27-

 

S’ka hir apo shëmtim në Dashuri,

Për Ferr e për Parajsë s’ka mërzi,

As për pallate a kasolle a shpella

As për mëndafsh a rrecka a stoli.

 

 

-28-

 

Kjo zemr’ e marr’ e mbytur në mjerime

Pa prerë vuan e lëshon rënkime:

Kur më dha Zoti Verë Dashurie,

Ma mbushi kupën gjak prej zemrës sime.

 

 

-29-

 

E prisja! Si rrufeja më tronditi!

E Dashura më shkoi, më neveriti:

S’e çmoja kur e kisha… Ah, çma priti!

Në Ferrin nga Parajsa më vërviti.

 

 

-30-

 

Rënkonj e psherëtij, se s’të kam pranë,

M’u çuar zëmra, vojtjet mënt s’më lanë,

Askujt s’ia qaj dot hallin, djall’ o punë:

Vrermjalt’ e flagëves’ e qiellhapsanë!

 

 

-31-

 

Nga hidhërim’ i ndarjes jam përpirë,

Sa e sa herë zemra m’është grirë:

Ty natën të kujtonj e psherëtij,

Nga malli digjem, si qiriri kam shkrirë.

 

 

-32-

 

Kur s’dhëmp e s’shemp nuk është Dashuri,

Pa Ferr s’gjen dot Parajsë dhe Huri:

Kur zjarr’ e ke në gji, me nat’ e ditë

Sot ndrit me gas e nesër ndes më zi.

 

 

-33-

 

Te rrug’ e Trëndafilit plot me gjëmba

Pikova gjak, u çora dhe u shëmba:

Pa qindra plag’ e çpojtje s’qepet krehri

Në flokët e së Dashurës me dhëmba.

 

 

-34-

 

Zemrën me sy e dashura ma ndes,

Zemraqiri me flakën rron e vdes:

Te flak’ e bukur zemraflutur turret,

Kurban e tëra digjet pa kujdes.

 

 

-35-

 

Me syrin bukuri e dritë çpall,

Në zemrën Dashuri e zjarr më kall:

Ti s’më vë re aspak ose më tall,

Kur unë pshertij për ty me mall.

 

 

-36-

 

Zefire, fryre, syri im të pa,

Nga gjoksi zemra m’iku dhe më la

Dhe dyke fluturuar pas të ra:

Banesën sot në gjoksin tënt e ka.

 

 

-37-

 

Selvia që më bëri skllav e mbret

Tani më nisi prapë muhabet;

Më qesh me buz’ e sy, se shpirti i thotë:

“Bëje të mirën dhe e hith në det”.

 

 

-38-

 

E dashura shkëlqeu, më vërboi,

Zemra më fliste gjuha më pushoi:

Kush pa me sy tortyrë kësisoj?

Nga etja u dogja, u shova mun te kroj.

 

 

-39-

 

Kush në Gërmadhen të ka prurë, kush?

Kush ta ka çfaqur natën mirë, kush?

Kush të ka fryrë të më ndezësh furrë

Nga Dashuria të sëmurë, kush?

 

 

-40-

 

Në këtë Dhé pa prehje, pa pushim,

Jam lodhur me kërkim e udhëtim:

Të bukur Qiparis si ti s’kam parë,

S’të kapërcen as hëna në shkëlqim.

 

 

-41-

 

O ti mbi Dhé m’e zgjedhura Selvi,

M’e shtrenjtë je se shpirt’ e syt’ e mi:

Gjë më të çmuar se sa jeta s’ka;

M’e çmuar një qind herë më je ti!

 

 

-42-

 

Si në mëngjes burbuqi i vesuar

Me rrezet buzëqesh i ngushëlluar,

Më ndrit me gas fytyra e përlotur

Kur zemrën ti ma ngroh me syt’ e shkruar.

 

 

-43-

 

Ti, që me faqe Rrushn’ e kapërcen,

Dhe që me zë Bilbilin e gënjen,

Një sy i luan Mbretit t’Babilonës

Dhe mbretëresh’ e kulla ia rrëmben.

 

 

-44-

 

Për ty bënj be të hedh në det dhe nderin;

Në shkelça fjalën, shkelmin nem dhe vrerin:

Në mos mjaftoftë jeta ime e zezë,

Laj borxhin në të Funtmin Gjyq me Ferrin.

 

 

-45-

 

Sa kohë munt, e Dashur, ngushëllomë,

Nga barr’ e vrerit zemrën lehtësomë;

Se bukuria jote s’rron për jetë;

Shpejt! Nesër zbresim që të dy në Llomë.

 

 

-46-

 

Me buzët gjak, Sirenë, dehm’ e mpimë,

Me dhëmbët e me thonjtë çirm’ e grimë:

Me krah’ e me gërshetë mbytm’ e shtrimë,

Me syt’ e tu të zjarrtë tretm’ e shkrimë!

 

 

-47-

 

Me Bukë sa për shpirt, me Hën’ e Zanë,

Me Ver’ e Harp’ e Vjersha dhe ty pranë

Në Pjergull të Gërmadhës jam m’i lumtur

Se në pallat a fron një qint Sulltanë.

 

 

-48-

 

“Sa bukur të jesh Mbret!” disa mejtojnë;

“Sa ëmbël në Parajsë!” ca besojnë:

Ah, merr paran’ e that e ler kusurin,

Daullet, pompat lark le të gjëmojnë.

 

 

-49-

 

Në botë kotësira mos lakmo

Të mirat e të ligat ia harro:

Kthjelloje zemrën si ky Qiell i kaltër,

Si Yll më ndrit, si Diell perëndo.

 

 

-50-

 

Shpirti për ku m’u bë prej Perëndie?

Për Qiell a Ferr? S’e di, po veresie

S’lë gas të saktë, Ver’ e Vajz’ e Këngë,

Për profka, ëndrra, prralla shenjtërie.

 

 

-51-

 

Sa save që për Dhenë bëjnë rragë

Dhe save që për Qiell hedhin flagë,

Nga Kull’ e Natës Korbi u bërtet:

“Të çmëndur! S’ka as lart as poshtë çpagë!”

 

 

-52-

 

Me vajzën në prënver’ e në lëndinë

Me këngën, me Llautën, me Dollinë

Dëfrenj: le të më shajnë; s’më ha malli!

Këtu e gjej Parajsën, Perëndinë.

 

 

-53-

 

Me Ver’ e Valle, me Huri – në pastë,

Te vija në lëndin’ u shtri – në pastë,

Dhe humbi fare Ferr’i zi – në pastë,

Dhe ja, Parajsa na u gdhi – në pastë.

 

 

-54-

 

Një kupë Verë, mor Saki – ta puth!

Vajzën e bukur si selvi – ta puth!

Atë gërshet si lak të zi ku kapet

I urti plak e djal’i ri – ta puth!

 

 

-55-

 

Nem kupën dhe këndo një melodi,

Me Engjëj dhe Bilbilë simfoni:

Se Vera qesh, këndon, kur rrjeth nga shishja

Dhe s’duhet pirë veç me brohori.

 

 

-56-

 

Me gjithë Trëndafijt’ Irami u shua,

Qelqi magjik Xhamshid u çduk në prrua,

Po prapë Vreshta Rrush rubin na nxjerr

Dhe kopshti lulëzon ku rrjeth një krua.

 

 

-57-

 

Shih, mijëra burbuqe lulëzojnë

Dhe erët mijëra përdhe rrëzojnë;

Dhe ditët që na sjellin Trëndafilin

Xhamshid e Kaj-Kobad na i çkallmojnë.

 

 

-58-

 

Po eni me Khajamin dhe ia shtroni

Dhe Kaj-Kobad e Kas-Khosrò harroni:

Rustemi le t’ju ftonjë në kushtrim

E Taji në zijefet, mos i dëgjoni.

 

 

-59-

 

Eja, mbush Kupën e në zjarr gëzimi

Vërvit çdo vrer e helm të zi pendimi:

Se Shkab’ e Kohës Jetën na shkurton,

Dhe shih se sa shpejton nga fluturimi.

 

 

-60-

 

E Dashur, mbushma Kupën që kthjellon

Të sotmen nga vreri q’ikën, tmerr q’afron:

Po nesër? nesër nofta fryra, humba

Në shqotën ku e djeshmja fluturon.

 

 

-61-

 

Na fryri dita, mor Saki: sill Verë!

Jetën s’e shohim përsëri: sill Verë!

Bota një her’ u mbyt në kataklizmë,

Ashtu u mbytshim me Dolli: sill Verë!

 

 

-62-

 

U bëra prapë djal’ i ri: sill Verë!

Kërcej me flag’ e lumëri: sill Verë!

S’ka gjë, në qoft’ e hidhur, mor Saki,

Si jeta ime në Persi: sill Verë!

 

 

-63-

 

Sakinjtë derdhin Ver’ e vala rrushi,

Në zemrat shuajn’ afsh’ e avull prushi:

Lavdi, o Zot, se dhe këtë ballsam

Që na shëroi e me shëndet na mbushi.

 

 

-64-

 

Si merimanga vallë pse ta tjerim

Perin e Jetës, kur pastaj e çtjerim?

C’do të fitojmë kur aspak s’e dimë

Frymën që marrim jasht’ a do ta nxjerrim?

 

 

-65-

 

Në Nishapur ose në Babilon,

Me Kupën që tharton e ëmbëlson,

Fletët e Jetës një nga një na bien

Dhe lëngu i saj pa reshtur na pikon.

 

 

-66-

 

Ah, mbushni Kupat! Zemra na thërret,

Se Koha nëpër këmbë po na shket:

E djeshmja vdiq, e nesërmja s’na gjen;

Ç’mërziti kur e sotmja ka lezet?

 

 

-67-

 

Ditën e shkuar fare e harro

Dhe për të nesërmen mos u çkallmo:

Gëzo një çast të lumtur, faqebardhë,

Dhe Jetën n’erë mos e çkatërro.

 

 

-68-

 

Për nesër mos u verdh sa pa e parë,

Të sotmen e gëzo, mor djal’ i mbarë:

Shpejt ikim nga ky Han e hasim shokët

Që shkuan shtatë mijë vjet më parë.

 

 

-69-

 

Me Buzët trëndafilen shtatselvi

Këndo e nat’ e ditë zbras Dolli:

Se nesër Vdekja fryn, të çthurr si lule

Dhe fletët t’i përmbjell në Dhe të zi.

 

 

-70-

 

Të shkuarat mos i kujto me lot

Dhe për të pritmet mos u loth më kot:

Sa kohë në luadhin je, kullot;

Nga drapr’ i Vdekjes nukë shpëton dot.

 

 

-71-

 

Buza që puth e Vera që po pi

Vërtet mbarojnë dhe ato si hi:

Po sot të paktën je një hi i gjallë,

Gëzohu sa s’kalon në Hiç të zi.

 

 

-72-

 

Sa kohë po vazhdon kjo Jet’ e ngratë

Për qafe kape Qiparisn’ e gjatë.

Se nesër Mëmë-Dheu do t’të kapë

Dhe posa të pushtoi s’të lëshon prapë.

 

 

-73-

 

Sa nga të dashurit mbi këtë bar

Që m’emëruan për trashëgimtar

I zbraznë Kupat rrotull nja dy herë

Dhe heshtn’ e zbritnë një nga një në varr.

 

 

-74-

 

Më shkuan shokët! Vdekja pa mëshirë

M’i shtrydhi një nga një si Rrush në Tirë:

Festuam, pim’ e biseduam bashkë,

Pastaj u shtrin’ e thanë: “Lamtumirë!”

 

 

-75-

 

Dhe ne, që sot dëfrejmë në lëndinë,

Ku pleqtë na bekuan me Dollinë,

Dhe ne në shtrat të dheut do të zbresim

Dhe do ta zbrazim vendin për risinë.

 

 

-76-

 

Si lot pikon nga Qiell’i mvrojtur shiu

Sis’ i jep lules si një çilimiu;

Nga varri bukën ia mëkon njeriu:

Bga pluhr’i tij kjo lul’e bukur mbiu.

 

 

-77-

 

M’i kuqi Trëndafil i çdo behari

Nga toka mbin që piu gjak Qesari:

Në gji të kopshtit manushaqja shket

Prej faqes Vajzës me ulli nga Varri.

 

 

-78-

 

Dhe kjo lëndin’ e njomë që po çel

Bregun e lumit ku tani po ngel,

Ah, pshtetu leht’ e but’ e mos e shkel,

Se s’di nga cila buz’ e bukur del.

 

 

-79-

 

Ah, Trëndafili me prënverën shkon

Vjeshta risisë fletët ia rrëzon:

Bilbili, që në degët i këndon,

Ikën – e kush e di ku fluturon?

 

 

-80-

 

Ah, pini dhe Khajamit shtjerini!

Profetët le të flasin, lërini!

Një gjë ësht’ e vërtetë: Lulja vdes,

Si lulëzon, – dhe profkat prejini!

 

 

-81-

 

Çdo shpresë që me flagë na përfshin

Shuhet e bëhet hi; a shkrepëtin

Mbi kum të shkretëtirës si dëbora

Një or’ a dy – dhe menjëherë shkrin.

 

 

-82-

 

Në Dhe, o shpirt, të mirat si për Mbret

Dhe gazet e dëfrimet plot lezet

S’të janë veç si ves’ e lulevet,

Që ndrit menatë dhe pastaj humbet.

 

 

-83-

 

Edhe ay që mbleth e shin flori

Edhe ay q’e heth, e derth si shi,

Kur vdesin nukë bëhen ar e mjaltë:

Po kalben, myken nënë Dhe të zi.

 

 

-84-

 

Te ky Karvan – Saraj faqekëmbyer,

Që netët edhe ditë ka për dyer,

Sulltanë pas sulltanëve u shtruan

Sa ish’ e thën’ – e iknë të pakthyer.

 

 

-85-

 

Ja, sot gas paske dhe shëndet: pastaj?

Ja, mot të patshim si simvjet: pastaj?

Ja, qofsh i lumtur një qint vjet: pastaj?

Ja, për çudi, dy qint si mbret: pastaj?

 

 

-86-

 

Dhe tre qint vjet të rrosh e plot me dritë,

Këtejza do të shkosh me lot një ditë,

Qofsh Mbret i lart’ a liparak i ngratë

Në trap do të mbarosh pa mot i mpitë.

 

 

-87-

 

S’banojnë veç luanë dhe zhapi

Në sallat ku Xhamshidi u shtri, u pi:

Bahrami, që me lak onagre kapte,

U lak, u kap në llom’ e pellgpusi.

 

 

-88-

 

Kështjella gjer në Qiell një herë ndriti

Dhe Mbretër e Qesarë brënda priti:

Përmbi gërmadha tani qyqja qan:

“Ku vajti, ah! ku? ku, ku zbriti?”

 

 

-89-

 

Nga mur’i Tusit Korbi po vë re

Kafkën e Kaj-Kavusit tej përdhe

Dhe kujës ia kërcet: Kaj, Kral i Ngratë,

Daullet dhe trumbetat ku m’i ke?

 

 

-90-

 

C’fitova nga të gjith’ andrallat? Hiç!

Dhe nga mundimet e vërdallat? Hiç!

Sa para bën se sot jam Yll e Dritë

Kur shuhem nesër, shkonj me prrallat? Hiç!

 

 

-91-

 

Aristotel ndriçofsh, ngrysesh e hump!

Qesar çdo fron zaptofsh, përmbysesh, hump!

Qelqin Xhamshid kungofsh, thyhesh e hump!

Bahram u lavdërofsh, mbytesh e hump!

 

 

-92-

 

Ah, Rrot’ e Qiellit vrasëse, mizore,

Sa shtyp e shtrydh në Tirën shekullore:

Ah, Dhe i Zi, në gji sa xhevahire,

Përpin, e sa dafina prej kurore!

 

 

-93-

 

Ah, Zot, që botën me një urdhër themelove,

Sa e sa zemra copëtove e shove:

Ç’burbuqe buzëkuqe, flokëzeza,

Pa lulëzuar në qivur m’i shtrove!

 

 

-94-

 

O Racë Njerëzore e verbuar,

O Hiç, mbi Er’ e Pluhër e ndërtuar,

O Hiç, e korkolitur mbi Avushën,

Përball’ e pas prej Hiçit e rrethuar!

 

 

-95-

 

Apo mos e harruat Historinë

Që Botës i dha Dritën, Diturinë,

Se Zoti me ca Llom’ e Baltovinë

Sipas fytyrës s’Tij gatoi Njerinë?

 

 

-96-

 

Krijesa zbardhëlloi, Parajsa leu,

E para krijatyrë del nga Dheu:

Po pak qëndroj! Një drapër Vdekja kreu,

Adamn’ e shkret e korri, e rrëmbeu.

 

 

-97-

 

Si en’ e bën me mend e thellësi,

Kuror’ i thur me nder e me lavdi:

Pastaj Poçari Kryeveprën kap

Dhe e dërmon përtokë, e bën hi.

 

 

-98-

 

Pse pra mërziti për mjerim’ e zinë?

Kështu e bëri Zoti Njerëzinë:

Krijesa llome, mbrujtur vrer e helm,

Vajtojnë pak e çduken në Greminë.

 

 

-99-

 

Njeri, Margaritari i Krijesës,

Q’u shove nga tortyrat e Jetesës,

Pi Kupën e harrimit e të prehjes,

Çkulu nga pellgu i frikës dhe i shpresës.

 

 

-100-

 

Përunjiu Fatit tiranik e vrer,

Pi Verë, mos përfill Parajs’ e Ferr:

Linde nga Pluhuri, në Pluhrin kthehesh,

Sa je mbi Pluhër, lagu, mos u ter.

 

 

-101-

 

Ah, kap e kap çdo gas e çdo dëfrim

Në Pluhër sa pa zbritur për pushim,

Pluhër në Pluhër, nënë Pluhrin shtrirë,

Pa Ver’ e Këng’ e Grua – pa mbarim!

 

 

-102-

 

Pi, pi sa kohë ligjëron Bilbili,

Puth, puth sa ësht’ i çelur Trëndafili,

Dhe Kupën plot shafran pa drithm’ e zbras

Kur të ta japë natën Xhebraili.

 

 

-103-

 

Një çast nga Pus’i Jetës të ngjërojmë

Dhe para se të vdesim ta gëzojmë:

Se Yjt’ u shuan dhe Karvani u gdhi

N’Agimn’ e Hiçit! – Oh, le të nxitojmë!

 

 

-104-

 

Pra, si Zambaku që me sy përpjetë

Pret vesën gojëhapur lart nga retë,

Ashtu dhe ti, se nesër u përmbyse

Si Kupë bosh me kokën tatëpjetë.

 

 

-105-

 

Kur të gjesh Verë, pije pa mejtuar,

Kur të gjesh Vajzë, puthe pa pushuar,

Se as për mjekrën tënde as për timen

S’kujdeset Zot’i Math i lavdëruar.

 

 

-106-

 

Rrot’ e çkujdesur po vërtit Dynjanë,

Shenjtorët nuk ja shqitnë dot Davanë:

Kij mendjen, nesër vdes, merr ëndrra fund,

Të piu varri, krimbat do t’të hanë.

 

 

-107-

 

Lëviz, Khajam, se Kup’ e Vdekjes vjen,

Se Fati nënë Rrotë të mbërthen:

Pi Lënk, puth Lule! Lart në Qiell s’i gjen!

Se Feja me Parajsën të gënjen.

 

 

-108-

 

Mos u mërzit me punë Perëndie,

As me andrralla e profka Njerëzije:

Mbyti të gjitha në duman të Verës

Dhe loj me Trëndafij e Rrush Hardhie!

 

 

-109-

 

Munxosi Qiejt’ e shurdhër që shkelmuan

Cdo lutje që të mjerët u drejtuan

Dhe kap Dollin’ e përqafo Selvinë:

Kush na u kthye nga ata që shkuan?

 

 

-110-

 

Gjer kur, gjer kur do të përpiqemi,

Me Fe e sherr Sheri të piqemi?

Më mirë lagemi me Lënk prej Rrushi

Se sa me vrer për hiç të ligemi?

 

 

-111-

 

Me mjekrën çdo Tavernë ta kam fshirë,

Parajsës i kam thënë: “Lamtumirë!

E bukur je, po nukë bën për mua!”

Kërkomëni në Vreshtë dhe në Tirë.

 

 

-112-

 

Për Ligjë kam për ditë të dëfrenj,

Për Besë kam çdo Fe ta kapërcenj;

Kur mora nuse Jetën, s’deshi pajë;

Më tha: “Gas patsh, atë pagesë vlenj”.

 

 

-113-

 

E dini, o miq, se në kasollen time

Dasmë të re kam bërë me dëfrime:

Tri her’ e ndava Fen’ e Arësyen

Dhe mora nuse Rrushkën Serafine.

 

 

-114-

 

Për Qënien dhe Mosqënien jam munduar

E Qiell e Dhe kam matur e peshuar:

Po që të gjitha i hodha n’erë! S’jam

I thellë veç në Verën e Kulluar.

 

 

-115-

 

Kur isha i ri, kujtonja se e gjeta

Pallatin ku shkëlqente e Vërteta:

Tani q’u mplaka di që s’dija gjë

E që s’di hiç nga Bota dhe nga Jeta.

 

 

-116-

 

Kur isha i ri, me zell, me mall po milja

Doktorë me Shenjtor’ e trobolitnja

Të thella argumente: po përherë

I marrë hyja dhe m’i marrë dilnja.

 

 

-117-

 

Me ta të Lartën Urtësi e mbolla,

Me dorën tim’e rrita, e pështolla,

Dhe kjo ish tërë pema që m’u fal:

“Si ujë zbrita, dhe si erë dolla!”

 

 

-118-

 

Në Botë, dhe pa ditur as përse

As nga, po rrjedh pa dashur si rrëke,

Dhe jashtë saj si er’ e shkretëtirës,

Pa ditur ku, po frynj te Nat’ e Re.

 

 

-119-

 

Si zok nga pylli sterr’ u arratisa,

Për një fole në ferr’ e driz’ u grisa:

Po prinjës që di Udhën gjëkunt s’gjeta,

Nga dera q’u vërsula jashtë krisa.

 

 

-120-

 

Me Ujë hiçi Balta m’u gatua,

Zemra me zjarr e vrer m’u përvëlua:

Fryra në Botë si një flag’ e marrë

Dhe shkrumbi im në tym u çkatërrua.

 

 

-121-

 

Ç’fitoi me ardhjen time Gjithësia?

Me ikjen a m’i prishet Bukuria?

Përse me kaqë lot po vijm’ e ikim?

Pyes më kot, – s’përgjigjet Perëndia.

 

 

-122-

 

Kur shoh një faqelule bukuri

Syengjëll, erëmyshk, e shtatselvi,

Pyes: Pse, Zot, këtë Huri e çove

Në këtë fushë plot me lot e zi?

 

 

-123-

 

Si flagë digjemi: Ku shuhemi?

Si tym vërtitemi: Ku turremi?

Si fishkemi e shtrydhemi, kufoma

Në Llomë kllitemi: Ku mbruhemi?

 

 

-124-

 

Të kthjellët lindim dhe të mvrojtur vdesim,

Me gas ia nisim dhe me vaj ia presim:

Me lot e zjarr e vrer të përvëluar

Në tym shpirt japim e në Varr po zbresim.

 

 

-125-

 

Këtu që nga padashur po kërcasim

Dhe që këtej pa dashur ku po shkasim?

Kupë mbi Kupë Verë sillnani

Këtë mallkim ta mbytim e ta vrasim.

 

 

-126-

 

Në Botë s’ndisnja, po s’më ke pyetur!

Në varr s’kërcisnja, po s’më ke pyetur!

Zot, më zvarrise me pahir, se s’lintja

As rronja as vdisnja, po s’më ke pyetur!

 

 

-127-

 

Në Vijën që përshkruanj në Jetim

S’gjenj Pikënisje, s’gjenj Pikëmbarim:

Nga arthmë s’pamë dhe ku vemi s’dimë,

Hiç krej, Hiç mezi, Hiçi përfundim.

 

 

-128-

 

Një Qark, si un’ e ti, po përvijojmë,

Që jemi lark e s’piqemi vajtojmë:

Po në një Pikë po e mbyllim Qarkun

Dhe puthemi në Varr, në hiç pushojmë.

 

 

-129-

 

Nga qëndr’ e Dheut në Qiell të Shtat’ u ngjita

Në fronin e Saturnit u avita

Dhe shume lithma e kolla zgjidha udhës

Po Fatin e Njeriut nuk e shqita.

 

 

-130-

 

Një derë ka që Çelësin s’ia gjejmë

Dhe ka një Vel, me sy s’e kapërcejmë:

Pak muhabet këtu, jo ti, jo unë,

Pastaj dhe un’ e ti në tym kërcejmë.

 

 

-131-

 

S’përgjigjet Dheu as Deti që mban zi

Me vala t’errëta për Perëndi,

As Dit’ as Nat’ as Hën’ as Yjt’ as Qielli,

S’përgjigjemi e heshtim un’ e ti.

 

 

-132-

 

Dhe Qiellit rrotullonjës i thërrita

Dhe e pyeta: “Cila është Drita

Për djemt’ e tu të humbur n’errësirë?”

“Një mendje e verbër!” tha një zë nga prita.

 

 

-133-

 

Ahere Poçen po rrëmbenj si burrë

Dhe Zjarr e Shenjt’ e gjenj në këtë furrë;

Ajo më pëshpëriti buzabuzës:

“Pi, puth, se posa vdiqe, s’ngrihesh kurrë!”

 

 

-134-

 

Dhe Poçja e skalisur dhe e larë

Ka rrojtur e ka bërë qef me barrë:

Dhe buz’ e saj e ftohtë dhe e njomë

Sa puthje mund të japë dhe të marrë!

 

 

-135-

 

Kjo Poçe, si dhe unë, qe njeri

Q’u doq për një Gërshet e një Selvi:

Kjo dorëz ishte krah; e përqafonte

Vajzën e rrallë plot me Dashuri.

 

 

-136-

 

Një ditë, më të ngrysur në pazar

Një poçe po artonte një Poçar;

Dhe poçja gjuhëmpirë murmuriti:

“Ngadalë, vlla, e mos mer aqë zjarr!”

 

 

-137-

 

Punonte në dyqan të tij Poçari,

Një Poçe po artonte nga pazari:

Lëfyti ish një kok’ e një Qezari

Dhe dorëza nga dor’ e një lipsari!

 

 

-138-

 

Dëndroje dorën, mor Poçar mizor,

Që garbe bën me trupin njerëzor:

Shiko, Khosroit me çark ia shtype zemrën,

Dhe gishtin Feridunit mbretëror.

 

 

-139-

 

Njëndizaj në qoshen jam penguar

Dhe ah! e theva Poçen e bekuar;

Më tha: “Si je, kam qenë; dhe si jam,

Ashtu dhe ti je nesër i dërrmuar”.

 

 

-140-

 

Dhe mos kujto se Jeta rregullon

Hesapin tënt e timin dhe mbaron;

Flluska si ne ka Dete miriade,

Saki – Vigani derdh e s’nëmëron.

 

 

-141-

 

Kur un’ e ti të prehemi të mekur

Do të vazhdonjë Bota e pavdekur,

Që ardhjen ton’ e ikjen i përfill

Si val’ e detit rërën e përpjekur.

 

 

-142-

 

Pas nesh kjo Botë tutje shkon një soj,

Dhe ty dhe mua na harron një soj:

S’e vuri re që diç mungon, kur s’ishim,

Kur vdesim, s’ndrron e s’ngel, vazhdon një soj.

 

 

-143-

 

Mi Dhe e nënë Dhe gjum’ i paprerë,

Mi Dhe e nënë Dhe trupa të nderë;

Ah, Hiç kudo, e shkretëtir’ e Hiçit!

Si hije vijm’ e shkojmë në Skëterrë.

 

 

-144-

 

Dhe kur më kot mbi Tokën e pakapur

Apo mbi Qiell, mbi derën e pahapur,

Sheh sot kur ti je ti, po nesër ç’bën

Kur s’je më ti, po hi në Hiç përhapur?

 

 

-145-

 

Do t’ikim doemos! Përse pra rrojmë

Dhe shpirtin me dëshira kot mundojmë?

Mbi Dhe pa punë kur na arratisi

Në Qiell shpëtim prej Tij si të shpresojmë?

 

 

-146-

 

Çudi, asnjë i vdekur s’dha një shenjë,

Asnjë s’u kthye Udhën të rrëfenjë

Për Ferrin, për Parajsën a për Hiçin,

Po vet’ u dashka cilido t’a gjenjë!

 

 

-147-

 

I varfëri nga mendja po beson

Që Shpirti krejt nga Trupi po ndryshon:

Po Vera e përgënjeshtron e para,

Se Shpirt e Trup në Dehje i bashkon.

 

 

-148-

 

Kur Shpirti muntka veten ta çlironjë

Nga Trupi dhe në Qiell të fluturonjë,

Nuk është trup e turp që Baltovina

Ta ndyj’ e ta burgos’ e ta verbojë?

 

 

-149-

 

Si në një çergë ku pushon një grimë

Sulltani i drejtuar në Greminë:

Sulltani ngrihet, ikën, tenda çthurret

E thurret përsëri për më të rinë.

 

 

-150-

 

Shpirt, i dënuar gjak për të pështyrë,

Për të duruar kot e kot tortyrë,

Në këtë Trup të ndyrë pse ke hyrë

Kur prapë jashtë paske për të fryrë?

 

 

-151-

 

Dërgova Shpirtin lart në Qiell mbi retë

Dhe n’Errësirën posht’ e tatëpjetë:

M’u kthye pasi e zbuloi Mysterin;

Më tha kështu: “Parajs e Ferr jam vetë”.

 

 

-152-

 

Qiell. vizion dëshire të mbaruar,

Ferr, hij’e zez’ e Shpirtit përvëluar,

E hedhur n’Errësirën nga po dalim

Dhe ku po zbresim për të perënduar!

 

 

-153-

 

Kjo botë: Endrr’ e shkurtër që shikojmë;

Ky lumë; Gjyrm’ e lotit që lëshojmë;

Ferri: Shkëndij’ e zjarrit që kalojmë;

Parajsa: çast’i prehjes që gëzojmë.

 

 

-154-

 

Shenjtorët dhe Doktorët, që bërtitnë

Më kot për të dy Botët, u vërvitnë

Në Pluhur: fjalët ua mori era,

Me Baltën e me Llomën u nemitnë.

 

 

-155-

 

Zbulimet, që Profetët na zbërthyen

Dhe për këto mbi Kryqe u mbërthyen,

S’janë veç ëndërra që na rrëfyen

Pas gjumit – dhe pastaj në gjum’ u kthyen.

 

 

-156-

 

Arrinë gjer në kulm të Diturisë,

I ndrinë si pishtarë Njerëzisë:

Po n’Errësirën Udhë s’çanë dot,

U mbytnë nëpër gropa t’arratisë.

 

 

-157-

 

Mysterin sa e sa më kot po tarrë

Gjer sot asnjë përgjigje s’kanë marrë;

Ç’gojë memece, Evë, puthe vallë

Që na ke bërë shurdhër e të marrë?

 

 

-158-

 

Një Vel Mysteri kemi për kufi,

Ta çpojë syri ynë s’ka fuqi:

Në gjoks të Dheut jemi si në burg;

Ajme! Sa e gjat’ e hidhur histori!

 

 

-159-

 

Nga Qielli e Vërteta nukë zbret,

Me Dij’e Shkencë Udha nuk iu gjet:

Se Udhë s’ka, se s’na e kap dot truri

Dhe syri ynë gjurmën e humbet.

 

 

-160-

 

C’e shtyri këtë Qiell të rrotullonjë

Dhe ç’dorë më në fund do ta dërrmonjë

S’gjendet në Botë kurrë kut ta masë,

S’gjendet asnjë kandar që ta peshonjë.

 

 

-161-

 

Natyra ësht’ e mbetet një çudi,

Enigmat nuk ia zgjidh dot asnjeri:

Askush s’del dot nga qarku i forcës s’tij,

Dhe mbetet mjeshtri plak çirak i ri.

 

 

-162-

 

Qarkove tërë Tokën? S’është hiç!

Gërmove tërë Botën? S’është hiç!

Thellove dokrra Feje, kokrra Shkënce,

Ia çmove Fatit Rrotën? S’është hiç!

 

 

-163-

 

Në Hapësirën Dheu: koqe kumi!

Dija dhe Shkënca jonë: fjalë lumi!

Njeriu, kafshët, lulet: flluska brumi!

Jeta dhe lufta jonë: ëndrra gjumi!

 

 

-164-

 

Kjo Botë me shkëlqime s’është hiç!

Ky Qiell me Serafime s’është hiç!

Ky fron i Jetës plot me ëndërrime

Na varret mbi një qime, s’është hiç!

 

 

-165-

 

Nga Rrot’ e Fat e Zot s’kuptova hiç

Dhe veç dyshimeve s’fitova hiç:

Për Dijen shtatëdhjetë vjet luftova,

Më kot i humba, nuk zbulova hiç!

 

 

-166-

 

Të paskan parë ca të shenjtëruar

Kur unë me qiri të kam kërkuar:

Bëj ç’mund, po je dhe mbetesh i mbuluar:

S’të gjej gjëkunt: më ndje, Zot i Bekuar!

 

 

-167-

 

Ah, këtë copë rrojtje mos e nxi

Rrotull Mysterit – shpejt, mor djal’ i ri:

Një qime ndan Gënjeshtrën nga e Vërteta

Dhe përmi çë, të lutem, varesh ti?

 

 

-168-

 

Një qime ndan Gënjeshtrën nga e Vërteta

Dhe Çelës një Elif të vetëm gjeta:

Gjeje dhe ti, si un’ i verbëri –

Dhe ndofta shkojmë drejt te Vetë Jeta.

 

 

-169-

 

Rrjeth tinës në çdo dell, në çdo krijesë,

Dhe shkel si hidrargjir nga çdo kërkesë:

Cdo formë merr; të gjitha format shuhen,

Ay s’po vdes – S’ka funt e s’ka mbaresë!

 

 

-170-

 

Posa e devinojm’ e na shpëton

Prapa kurtinës ku dramatizon

Të vjetrën lodër të përjetëshme,

Që vet’ e vepëron, Vet’ e shikon.

 

 

-171-

 

Gazmorët që me Kupën po festojnë,

Shenjtorët që Xhamive vigjëllojnë

Në Det humbasin pa liman, pa funt;

Një rron e s’fle, të tjerët flen’ e shkojnë.

 

 

-172-

 

Me mall e tërë bota e kërkon,

As kamës as i varfër s’e zbulon:

Bërtet, po vesh’i shurdhër s’e dëgjon,

Shkëndrit, po syr’i verbër s’e shikon.

 

 

-173-

 

Qan pika: “Ah! Sa lark nga Deti jam!”

Dhe Det’i jetës qesh: “Më kot po qan;

Se tok të gjithë jemi Perëndia;

Një qime vetëm, Koha, po, na ndan.

 

 

-174-

 

Parad’ e zbrazët, ëndërr është Bota,

Dhe s’gjëndet nga e qysh i kthehet Rrota:

Me Dehje dhe me Gas i zbukurohen

Illuzionet, gjepurat e kota.

 

 

-175-

 

Nga vallë lint kjo Fantazmagori?

S’tregohet dot, e vetëm kaqë di:

Ngrihet si re nga Det’i Gjithësisë,

Kthehet si shi në Detin pa kufi.

 

 

-176-

 

Se lart e posht’ e rreth sa po shikojmë,

Të gjitha një fener magjik formojnë

Me Diellin si një qiri në mest

Dhe ne përqark fantazma vijm’ e shkojmë.

 

 

-177-

 

Jemi një lodër shah me net’ e dit’

Ku Fati njerëzit si gur’ i qit:

Andejkëtej i lot, i vret’ i ther

Dhe një nga një t’i hodhi në kutit.

 

 

-178-

 

Dhe topthi as për po as jo s’pyet,

Po fluturon për ku Lodrari e nget:

Ay q’e heth në lëm’ e di përse –

Ay e di – Ay e di vërtet.

 

 

-179-

 

E Madhja Dorë shkruan me shkëndijë,

Dhe fletën ktheu: dhe asnjë fjal’ e vijë

Nuk ësht’ e mundur kurrë që të shuhet

Me lotë a me lutje a me dijë.

 

 

-180-

 

Doktorët, fillosofët le të flasin,

Nga thonjt’ e Fatit nukë do të shkasin;

S’jemi veç hallka në Zinxhir e s’mundim

As t’ikim, as ta thyejm’, as ta ngasim.

 

 

-181-

 

Dhe ky çetur përmbys, ky Qiell i vrarë

Ku të burgosur rrojm’ e vdesim zvarrë:

Mos i kërkoni ndihm’ e sypërpjetë,

Se rop si ju vërtitet, mor të marrë!

 

 

-182-

 

Njeriu i funtm’ u mbrujt nga Balt’ e Parë,

Të korrët sot del nga e Para Farë:

Mëngjesi i parë i Krijesës shkroi

E funtmja ditë ç’gjë ka për të parë.

 

 

-183-

 

Qëkurse Gjithësia u krijua

Dhe Qielli me gjith’ Yj kur u gatua,

Një kopsht për Trupn’ e Shpirtin m’u caktua,

Ashtu sikundër u predestinua.

 

 

-184-

 

Çdo dell m’u tor prej Zotit me Hardhi;

Ah! le të llomotit ay Sufi:

Un’ e kam gjetur Çelësin për Derën

Ku leh ay me buj’ e patërdi!

 

 

-185-

 

Ç’m’u dirse e ç’m’u thave si skeleti

Për Pus Mysteri e Labyrinth Kësmeti!

Në dorën tënde s’mbeti pllan i Botës;

Allahu, kur e bëri, s’na pyeti.

 

 

-186-

 

Ç’kërkon të gjesh nga rrodhi Bota?

Gëzo të sotmen, let belat’ e kota:

C’më qahesh? Zaret s’munt t’i loç

Veç se ashtu si t’i ka hedhur Rrota.

 

 

-187-

 

Kur vete mirë, lavdi pastë Zoti!

Kur vete keq, më kot po derdhet loti:

S’pyetesh as për gaz as për vajtim;

Durim! – Kështu i Urti tha qëmoti.

 

 

-188-

 

Ka vetëm për të marrët lumëri,

Për t’Urtët s’ka veç vrer e qesëndi,

Pi Verën pra, e cila të marton

Me motrat Lumëri e Çmendëri.

 

 

-189-

 

Shigjetat m’i pusho, o Fat, aman!

Për plagët e miplagët nem derman!

Posa të marrë mpron, Baba, tamam,

Jam fjesht Yt bir, i urt’ i mënçur s’jam.

 

 

-190-

 

Dinaku Fat po buzëqesh, kij mendjen!

Se befas me kamçik ta ngjesh, kij mendjen!

Helm si sheqer të kllet në gojë shpesh,

Mos e gëlltit, të vret rrebesh, kij mendjen!

 

 

 

-191-

 

Jetesa rregullisht pas Urtësisë

S’i ësht’ e mundur kurrë Njerëzisë:

Se Zoti Fat me një kamçik në dorë

Na prin nëpër hendeket t’arratisë.

 

 

-192-

 

Muzikën Qiellit nuk ia kam dëgjuar,

Buzën e qeshur nuk ia kam shikuar:

Pa marrë frym’ i lumtur për një çast

N’ Avushën prapë më ka qerthulluar.

 

 

-193-

 

Me vrer për ditë Fati po na ndes,

S’jep gas që s’na e vjeth me interes:

Ta dinte i palinduri s’na lintte,

I linduri më mirë bën kur vdes.

 

 

-194-

 

Pa prerë më ndjek këmba-këmbës nëma

Me lot vjen dita dhe pa prehje mbrëma:

Ta dinte ç’flamur helmi kish në bark,

S’më nxirte në mejdan askurrë mëma.

 

 

-195-

 

Dritën ma nxive, Zot, zemrën ma theve,

Gazin ma çore, shpresën ma rrëmbeve,

Ujën që pi ma bëre vrer dhe erën

Që respironj në zjarr ma ktheve.

 

 

-196-

 

Khajam, që Tendën e Mësimit rrite,

Në Furrën e Greminës ja ku zbrite;

Ta pret gërshër’ e Vdekjes pen’ e Jetës,

Nga thonjt’ e Fatit me tërbim u shqite.

 

 

-197-

 

U çqepa e u rropa, Zot, shëromë!

Nga Rrot e Kryq u ngopa, Zot, shpëtomë!

Një her’ e mir’ e tok, jo copra-copra,

Si top me vrap te gropa sot shkelmomë!

 

 

-198-

 

O Zot, më mirë shuaj nga tefteri

Shpirtin e një të ziu e të mjeri

Sa sa ta rritësh pikë-pikë prruan

Ku rrjedhin njerëzit si vala vreri.

 

 

-199-

 

Sikur të merrte Engjëll’ i bekuar

Librën, që Fat’ i shkretë më ka shkruar,

Për ta rishkruar, për ta mirësuar

Ose më mirë fare për ta shuar!

 

 

-200-

 

Të gjendej ah! Luadhi i Mëshirës,

Ku t’arratisurit e Shkretëtirës

Të preheshin, dhe qindra vjet pastaj

Të ngjalleshin, si lulet, pas dëshirës.

 

 

-201-

 

Të kisha ah! fuqi prej Perëndie,

I jipnja shkelmin kësaj Gjithësie

Dhe krenja Botë tjatër ku të kishte

Çdo plotësim dëshire dhe lirie.

 

 

-201-

 

Të mirat Botës son’ ia studiova.

Kudo pa vënt, pa hie ia zbulova:

Lavdi me Ty, o Zot! Të paktën unë

Nga çdo e mirë tutje u shkelmova.

 

 

-203-

 

Ah! Vera shkon në derë të myftinjve

Dhe Kryevegla n’arkë t’axhaminjve:

E Bukura e Dheut flë në shtrat

T’eunukëve, në djep të çiliminjve!

 

 

-204-

 

Mos qaj, or mik, mos u mërzit më kot,

Se Rrotën Botës nuk ia ndreqim dot:

Po rri mënjan’ i qet’ e bëj sehir

Shakatë që na bën i Madhi Zot.

 

 

-205-

 

Profetët le të lehin hu mi hu

Për Providenc’ e Perëndi me tru:

Eni, me Poçen shtrojani këtu,

Dhe losni me Atë që lot me ju.

 

 

-206-

 

U dashka që ta lë ballsamn’ e Verës

Nga frik’ e zez’ e vrerit të Skëterrës,

Ah, për shërbet’n e Qiellit që do t’pi

Kur të më thahen koskat prapa ferrës!

 

 

-207-

 

Kurani thotë, Qielli ka Huri

Të bukura dhe Verë me gosti:

Posa pra ësht’ ashtu, o Perëndi,

Stërvitem që këtu e që tani!

 

 

-208-

 

Në qoftë se Parajsa jote s’qas

Veçse ata që lodhen me namas

Dhe s’duan Ver’ e Vajza, pa dyshim

Asnjë njeri s’të hyn n’atë kafaz.

 

 

-209-

 

Parajsa paska Vajza syshkëndija,

Me Ver’ e mjaltë, lum’ e kronj e vija;

Saki, më sill një Kupë shpejt! Më mirë

Në dorë njëja sot se nesër mija.

 

 

-210-

 

Ay që ka në zemër Urtësi

S’lë asnjë çast t’i shkonjë pa dobi;

Po adhuron një Dashuri qiellore,

Dhe Kupën kap me Ver’ e zbras Dolli.

 

 

-211-

 

Të Madhit Moamet i çon selam

Dhe e pyet Imami Omar Khajam:

“O Pejgamber, më thuaj, mor aman,

Pse dhallën bën hallall, Verën haram?

 

 

-212-

 

Përgjigjet Moameti me selam:

“S’më more vesh, Imam Omar Khajam!

Dhalla hallall për lolot, mor aman,

Verën për t’Urtët nuk e bëj haram!”

 

 

-213-

 

Kur pi, disa besnikë plot me Shpresë,

Më thonë: “Vera ësht’ armik i Fesë”,

O burrani, pra, Kupat mbushini

T’ia pimë gjakun qenit të pabesë!

 

 

-214-

 

Posa e bëri Zoti në fillim,

Hardhinë pse m’a thurrni me ndalim?

Thomëni, kur s’e njihni për besim,

Kush e ka vën’ atje këtë mallkim?

 

 

-215-

 

O vlla i mjerë, mos u mbyt në zi,

Se vijës s’Vreshtës bëji Dashuri;

Nga nën’ e ëmbël rrodhi bij’ e keqe,

Po Bija ka më tepër bukuri.

 

 

-216-

 

Vera, vërtet, më doli e pabesë,

Se më largoi prej Zotit e prej Fesë,

Po fajn’ e ka Sakiu: S’ia di vlerën;

Kur t’ia mësonjë, nukë do t’ma shesë.

 

 

-217-

 

Dëfrimet që kam dashur më verbuan,

Në sy të Botës krejt më turpëruan;

Ma mbytnë nderin në një Qelq të lik

Dhe namin për një metalik ma shuan.

 

 

-218-

 

Dhe shpesh kam bërë be që të pendohem;

Po a jam esëll vallë kur betohem?

Se, posa shoh Hardhi e Trëndafil,

Pendohem për pendimin që zotohem.

 

 

-219-

 

Pjaniku nukë shpëton dot nga Vera.

Faqia iu nxi, ia mori namin era:

Saki, më sill ca Verë! Cip’ e çjerrur

Më s’qepet dot, as zbardhet dot Skëterra.

 

 

-220-

 

Pa Verë, këtë Jetë nuk e rronj dot,

Pa kupë barrën, vrerin s’ia duronj dot;

Jam mirë vetëm n’atë çast kur shokët

“Dhe njëzë!” thon’ – e unë s’mëkatonj dot.

 

 

-221-

 

Kur s’pi, jam krejt i fishkur dhe i tharë,

Kur dehem, mbytem, bëhem pus i vrarë;

Kërkonj pra mezin, Jetën çakërqef:

As that’ as qull, po lagur leht’ e larë.

 

 

-222-

 

Me Poçen n’sqetull, me Kuran në bres,

Kur drejt, kur shtrëmbër, kur për djall bares;

Ajme! S’kam Din e s’kam Iman e s’jam

As i Krishter’ as Mysliman as Putperes.

 

 

-223-

 

As Kisha, as Xhamia nuk më nxe,

Allahu më gatoi s’di me ç’hile;

Si grua pa lezet, Dervish pa Fe,

Në Qiell pa shpresë, dhe pa shtek mbi Dhe.

 

 

-224-

 

Besnikëve në Kisha dhe Xhamia

U çthurret zemr’ e shpirt më çqetësira;

Po sa Sekretin e natyrës studiuan

S’i trëmp dot Qiell e Ferr me kotësira

 

 

-225-

 

Shpesh shpirti sulet nga kafazi t’ikë,

Nga Lloma në Liri pa fre, pa frikë;

Po thik’ e Sheriatit ia pret krahët

Dhe e çalon, e ngrin, e mpin si pikë.

 

 

-226-

 

Xhami e Kish’ e Tempull: robëri!

Këmban’ e Minare: një patërdi!

Dervish e Prift e Hoxh’ e Kryq e Hënë:

Pengime që të gjitha për Liri.

 

 

-227-

 

Në Labyrinth të Besëve kërkova,

Me Porosi e Dogma u qarkova;

Po u gënjeva; s’gjeta lule fare

Dhe vetëm driza t’egëra zbulova.

 

 

-228-

 

Fe kundër Fesh pa funt luftojnë,

Rrobat e çjerra gjithënjë arrnojnë;

I hodha që të gjitha tej e tutje,

Se Perëndinë s’e përfaqësojnë.

 

 

-229-

 

“Allahu ësht’ i math!” çirren, këlthasin,

Nga gjëm’ e tyre tunden e kërcasin

Për ditë pesë herë Minaretë:

Ay s’dëgjon. Vajtimet kot buçasin.

 

 

-230-

 

Disa bërtasin Dogma dhe Besime,

Të tjerë çfryjnë dokrra dhe mohime:

Po kujve u zbulohet e Vërteta?

Askujt! S’qas pran’ as mu’ as ty kjo Trime.

 

 

-231-

 

Si, qysh! Nga Hiçi i vdekur të na marrë

E të na japë Shpirt e të na varë

Zgjedhë mbi zverk për gazin e ndaluar

Me zjarr e Ferr pa fund për çdo të shkarë?

 

 

-232-

 

Si, qysh! Nga krijatyra të kërkonjë

Flori për Baltën e të na gjykonjë

Për borxhe që s’ia detyrojm’ aspak

E që s’ia lajmë dot! – O Djell, o Shkronjë!

 

 

-233-

 

Nga tmerr’i Perëndis’ e me pahir

Padrejtësinë nuk e quanj Hir;

Sepse kur s’thom të Drejtën me çekan

S’qas dot në buzë Qelqin Xhevahir.

 

 

-234-

 

Adamin nga Parajsa pse, o Zot,

E dbove kur na je mëshirëplot?

Për mëkatarët është Hiri Hir;

S’ke Hir kur na e jep me djers’ e lot.

 

 

-235-

 

Mëshirë! Mbytem në mëkat, në llomë,

Shpirti m’u err, o Perëndi, ndriçomë;

Jo si çpërblim për vepra që s’bënj dot,

Po darovisht Parajsë, Hir dhuromë.

 

 

-236-

 

Ti hiqma Udhën, ti shpëtim rrëfemë

Ti çilma Derën, Zot, dhe përdëllemë:

Ata që flasin n’emrin tënt gënjejnë;

Nga thonjt’ e tyre, Perëndi, zbërthemë!

 

 

-237-

 

Vetëm fajtorët, ne, kemi besim

Që mirësia jote s’ka mbarim;

Me një pendim, kush nuk e bën të keqen

Dhe kush e bën s’të kan’ asnjë ndryshim.

 

 

-238-

 

Embël gjykon në Qiell Mëshir’ e gjërë,

Po s’më pëlqen kjo Drejtësi me vërë;

E mira e pabërë s’ësht’ e bërë

E keq’ e bërë nuk ësht’ e pabërë.

 

 

-239-

 

Që ke Mëshirë në Kuran e pashë

Dhe kurrë një mëkat pa bërë s’lashë:

Më thua se më ndih në të këqia;

“Më keq se un’ a ka?” o Zot, të thashë.

 

 

-240-

 

Të mirat një nga një m’i nëmëro,

Të ligat togje-togje m’i spastro:

Ashtu më bëre dhe ashtu të dolla,

Mëshirë pra dhe Drejtësi trego.

 

 

-241-

 

Khajami vark’ e fajeve e shtoi

Dhe egjërën nga shpirti s’e qëroi:

Po s’dëshpërohet sa për Hir Qiellor,

Se Njënë kurrë Dy s’e nëmëroi.

 

 

-242-

 

Kundër së keqes shpirti më lëfton,

Me turp e vrer mëkatet m’i kujton:

Kam shpresë se m’i fal Mëshira jote,

Po prapë turpi mbetet e s’pushon.

 

 

-243-

 

Mëshirë lyp për shpirtin e burgosur

Mëshirë lyp për gjoksin e brengosur:

Fal dorën që Gërshetet përkëdhel

Fal buzën që puth Qelqin e Xhindosur.

 

 

-244-

 

A mundin farisjanët zemërngrirë

Për ty të bisedojn’ e për Mëshirë?

Na djek në Ferr me zjarr, o Zot, na thënke!

Gjetkë m’i shit ato! Të njoh më mirë!

 

 

-245-

 

Derën e Shpresës e kam mbyllur vetë,

S’dua të shoh njeri e rronj i shkretë:

Një Ndihmës vetëm kam, Ay e di,

Ay e di ç’kam vojtur nga kjo Jetë.

 

 

-246-

 

Me bindjen Mbretërin’ un’ a ta rrit?

Me fajet Madhështin’ a ta çukit?

Mos më punit, po falm’ – o Zot – se the

Q’i fal mëkatet shpejt – von’ i punit.

 

 

-247-

 

Me gryk’ e zemër’ – o Zot – kur më krijove

Dhe Ver’ e Vajza ballazi më shtrove,

E dije pa dyshim që do t’u sulem:

S’kam faj! Kam bër’ ashtu si e caktove!

 

 

-248-

 

Fytyrën Vajzës ia stolis me gas,

Me Lule, Hën’ e Diell ma përqas.

Pastaj më porosit të mos e ngas!

Tamam: përmbys Dollin’ e mos e zbras!

 

 

-249-

 

Me baltë më gatove: ç’faj të kam?

Me lesh e li m’arnove: ç’faj të kam?

Mi ballë dhe të Mirën dhe të Ligën,

Me urtësi m’i shkrove: ç’faj të kam?

 

 

-250-

 

Me Llomë, dhe me Pluhër kur na kreve

Të Mirën dhe të Ligën na përzjeve:

S’fëjejmë dot pa dijën tënd’e lejen;

Qysh nesër pra na ndjek në Ferr të Feve?

 

 

-251-

 

Kur t’erren Tok’ e Qiell nga Kijameti

Dhe të përmbyset Bota nga tërmeti,

E kap për rrobe Zotin e i thom:

“S’të kemi faj! S’na dbon dot nga Xheneti!”

 

 

-252-

 

Vullnet përveç Vullnetit t’tij s’të ka,

Për vepërim Ay liri s’më la,

Si deshi Vetë, çdo gjë ësht’ e bëhet:

Kundër s’i vete dot, – a bën shaka.

 

 

-253-

 

Më la të verbër e më vuri trap

Në Labyrinth të Jetës në çdo çap:

Më shtyn të bie brenda dhe pastaj

Si mëkatar e si rebel më kap!

 

 

-254-

 

Rebel t’u sulkam, pse s’më shtyp për dhe?

Në sterr’ u ngulkam, Dritë pse s’më dhe?

Parajsën si një rrogë kur e çkulkam,

Mëshirën, Mirësinë ku m’i ke?

 

 

-255-

 

O Ti, që me pusi dhe gracka thure

Greminën e përlotur ku na prure,

Që me predestinatën na mbërtheve,

Dënime për mëkate qysh na vure?

 

 

-256-

 

O Ti, që njerëzit me Balt’ i tore

Dhe me Parajsë Gjarpërin na nxore,

Për çdo mëkat që faqen po na nxin

Epna e merrna ndjesë njerëzore!

 

 

-257-

 

Më dhe të mjerit mua sqojtësirë

Të mjaftë sa të mbytem n’errësirë:

Po sikur t’ishe Vet – o Zot – njeri,

A do ta deshe këtë tru të mpirë?

 

 

-258-

 

Në nisje dorëhapur, buzëqeshur,

Me forc’ e me shkëlqim më pate ngjeshur:

Tani më çjerr e më përmbys përdhe!

Përse? Ç’të bëra që më le të çveshur?

 

 

-259-

 

Jetën këtej, Vdekjen andej më dhe,

E nesër do t’më shtypësh nënë Dhe:

Veprën e bukur, Zot, përse e prish?

Në qoft’ e keqe, fajin Vet’ e ke.

 

 

-260-

 

Për Vetëdije miriade vjet

Më le në Botë. Si ma jep, ma pret:

Kur dije q’e merr prapë, ç’ma dhurove?

Përse më ngjalle, kur pastaj më vret?

 

 

-261-

 

Zot, pse ma theve Poçen e skalisur?

Zot, pse ma thave Kopshtin e stolisur?

Tani më thuaj, cili ësht’ i dehur:

Un’ apo Ti, që sillesh si i krisur?

 

 

-262-

 

Kush rroi mbi Tok’ e s’mëkatoi? Më thuaj!

Ay që s’mëkatoi a rroi? Më thuaj!

O Zot, kur keq për keq ma kthen një lloj,

Mos qënkemi të dy një soj? Më thuaj!

 

 

-263-

 

Më linde pas dëshirës fuqiplote

Më le të mbytem nëpër llom’ e lote;

Tani tregomë ç’është më e fortë:

Mëkati im, apo Mëshira jote?

 

 

-264-

 

O Zot, barrën e Jetës lehtësoma

Nga syt’ e turmës çdo kusur mbuloma:

Nem paqen sot dhe pas Mëshirës sate

Kësulën, kokën nesër rrotulloma.

 

 

-265-

 

Ti, që sekretet na i di të gjithëve,

Që në shtrëngic’ e zi na ndih të gjithëve,

Prit mbrojtjen dhe pendimin tim, o Perëndi,

Ti, që për hiç u fal Lavdi të gjithëve!

 

 

-266-

 

Vinj në Xhami, po jo të të gënjenj;

Kur jam atje dëfrim në zemër ndjenj

Dhe ikënj shpresëplot; Vend më të mirë

Të lahem e të fle ku mund të gjenj?

 

 

-267-

 

O Zot, nga vetja ime Ti shpëtomë!

Te lartësia jote Ti afromë!

Esëll, të Mirën e të Ligën njoh:

Dua t’i mbyt e dehem! – Mëshiromë!

 

 

-268-

 

Khajam, me shpirt e zëmër plot mallkim,

Që digjesh në Skëterr’ e në Vajtim,

Prej teje Zoti a kërkoi drejtim?

Cili je ti, që po m’i jep mësim?

 

 

-269-

 

Kur Ramazani ish më të mbaruar

Dhe natën prisnin Hënën e gëzuar

Në Furrën e Poçarit isha shtruar

Prej Poçeve dhe Shtëmbave rrethuar.

 

 

-270-

 

Çudi! Si njerëz, mbledhur në pazar,

Ca poçe bisedonin plot me zjarr;

Dhe befas një prej syresh pa durim:

“Kush është Poçe, tha, e kush Poçar?”

 

 

-271-

 

Një tjatër tha: “Ah, punën e dëfteu

Qëkur Ustaj nga Balta na zbërtheu:

Pra, duke qenë një Krijesë Dheu,

Andej na mori dhe andej na ktheu!”

 

 

-272-

 

Një tjatër tha: “As foshnja pa gjykim

S’e thyen enën që i dha dëfrim:

Qysh pra Ay që na krijoi me mall

Po na dërmon, na çqyen me tërbim?”

 

 

-273-

 

Kësaj nuk iu përgjeq askush; po shtoi

Një poçe e shëmtuar dhe pa soj:

“Më tallin si të shtrëmbër; mos i dridhej

Ustajt të vëngër dora, kur m’artoi?”

 

 

-274-

 

Një tjatër tha: “Na trëmbin me kazan,

Me Ferr e furr’ e Djall e me katran,

Me Gjyqe, me vërdalla: jane profka!

Se Zoti ka Mëshir’ e ka derman!”

 

 

-275-

 

Një tjatër Poçe tha me psherëtim:

“Mua më latë fare në harrim;

Po lagmëni, vaditmëni me Verë,

Dhe ja, e mblodha veten pa vonim”.

 

 

-276-

 

Edhe kështu kur Poçet bisedonin,

Të gjitha Hënën prisnin e përgjonin;

Dhe thirrën pasandaj me brohori:

“Vjen një Saki!” dhe Verën lavdëronin.

 

 

-277-

 

O Zot, O Drit’ e Vetëm e Vërtetë,

Më lumërofsh a më dënofsh përjetë,

Me Ty kungonj më mirë në Tavernë:

Se në Xhami s’të puth – e s’rri dot qetë.

 

 

-278-

 

E gjeti dhe e çpalli Shënt-Elliu

Burimn’ e Jetës q’ëndërroi njeriu

Dhe ma tregoi: tani s’i çkulem dot!

Ver’ e Pavdekësisë më përpiu!

 

 

-279-

 

Këtu paraja kallpe nukë shkon,

Se menjëherë fshesa e spastron;

Një Shenjt na thirri në Tavernë: “Pini!

S’ka Jetë tjatër! Vdekja na përgjon!”

 

 

-280-

 

Në Jetë si mi Detin udhëtojmë

Dhe shpejt a vonë mbytemi dhe shkojmë:

Po kemi Zotin midis nesh sa herë

Me Verën e bekuar po kungojmë.

 

 

-281-

 

S’do Trëndafili? – Gjëmin prap’ e kemi;

Parajsa s’qas? – Në Ferr të lirë vemi:

Çfryn Minareja – Ja, gjëmon Këmbana,

N’Alltar Kungata pret në re prej kemi!

 

 

-282-

 

Më thoni që do t’digjem në Skëterrën,

Se adhurova Dashurin’ e Verën:

Aspak! Ju kini vetëm një Ndërmjetës,

Unë kam dy: Kungatën edhe Verën.

 

 

-283-

 

Një plak të shenjtë, t’urt’ e mjekërgjatë

Kam parë që vraponte që menatë;

I thashë: “Ku po shkon kështu, Uratë?”

Më tha: “N’Alltar për Mesh’ e për Kungatë”.

 

 

-284-

 

Shoqe të bukura, shokë të zgjedhur,

Me Këng’ e Valle në Gërmadhen mbledhur,

Kungojm’ e puthemi me Dashuri,

Përsipër Fes’ e Qiellit jemi hedhur.

 

 

-285-

 

Rreth Qelqit u afroni: merrni, pini!

Rrushkat me mall kujtoni: merrni, pini!

Se Vreshta tha: “Ky është Gjaku im,

Q’u derth për ju! Kungoni: merrni pini!”

 

 

-286-

 

Mystikërisht me frikë iu afruam

Me Bes’ e Shpres’ e Dashuri kunguam:

Nga Vetja ikm’ u tarm’ u transformuam,

Në Vreshtën e Vërtet’ u transplantuam.

 

 

-287-

 

Te Shpell’ e Shenjtë, natën, nga Alltari

Një Engjëll dolli me stoli prej ari,

Ngre lart Kungatën Vresht’ e Xhevair,

Ma zgjat – fjesht Rrush! – Puth Qiellin mëkatari!

 

 

-288-

 

Rrush, Ver’ e kuqe, si rubin që rrjeth,

Që qesh nga gryk’ e shishes kur të derth,

Je gjak i zemrës që kërkon Çlirim,

Kristali, lot i syrit, rreth të ngjeth.

 

 

-289-

 

Rrush, Rrush, që me Logjikë absollute

Të gjitha sektet nëpër vrima i fute,

Rrush alkemist, që pisën na e zbardhe

Dhe plumbin Jetës si flori ia zbute.

 

 

-290-

 

Rrush, o Sulltan Mahmud, o Ngadhënuar,

Ti helmet e ti tmerret ke larguar

Nga shpirti yn’ i ngrysur e i ndryshkur,

Me shpatën tënde ti na ke shpëtuar.

 

 

-291-

 

Na fryn në zemër gas e ngrohtësi,

Na thurr mbi krye drit’ e bukuri,

Na çkul nga dimr’i djeshm’ e brym’ e pritme,

Na thyen hekurit, na fal Liri.

 

 

-292-

 

Sëlargu shtaz’ e ndyrë u afrua,

Sytym, xhybekatran, as burr’ as grua,

Na tha: “Vera prej Dinit u ndalua!”

Na theu Poçen dhe u shenjtërua!”

 

 

-293-

 

Mor Hoxh’ i egër, ma mbaro qërtimin,

Mos m’ulëri në dasmën dhe dëfrimin:

Kap me tespie Qiellin dhe Bekimin,

Lermë Hurinë, Poçen dhe mallkimin.

 

 

-294-

 

Mor Hoxhë, një gjë vetëm më dhuro,

Beko pa folur, mos më prediko:

Un’ ecij drejt, ti ecën fare shtrëmbër,

Se je i vëngër, sytë çap shëro!

 

 

-295-

 

E ëmbël është Vera me Dolli,

E ëmbël Harpa, Vallja me Huri:

I ëmbël është çdo besnik që s’pi

Kur lark një mijë parasanga rri.

 

 

-296-

 

Me etjen Tavernarin e gëzonj

Dhe supet me mëkate i ngarkonj:

Kështu Mëshir’ e Zotit hyn në punë,

Se myshterinjtë gjithënjë ia shtonj.

 

 

-297-

 

Lus Verën, jam pjanik: po, ashtu jam!

Pagan e heretik: po, ashtu jam!

Të sajin më kujton çdo Fe: jo, s’jam!

I Vetes jam besnik: po, ashtu jam!

 

 

-298-

 

Kam parë një hermit pa Ligj’ e Fe,

Syrgjyn nga Qielli dhe nga çdo Atdhe;

E njoha dhe pyeta duke qarë:

Më trim se ky, o Zot, në Bot’ a pe?

 

 

-299-

 

Të vjetrit shok’ e miq më neveritnë,

Të rinjt’ ato të vjetrat përsëritnë:

Tani kam hequr dorë nga çdo mik;

Kurrë Besnikë miq mi Dhe s’u rritnë.

 

 

-300-

 

Ky mik i zemrës, ku më var çdo shpresë,

Hap sytë! t’ësht’ armiku m’i pabesë:

Miq mos kërko në turmën posht’ e lart;

Të puthi kush? – Largohu pa vonesë!

 

 

-301-

 

Miq mos kërko nëpër pazaret kurrë;

Vrerin që s’ka shërim e pi si burrë:

Më kot mos lyp nga miqtë ndihmë; hesht;

Prit buzëqeshur nga armiqtë gurë.

 

 

-302-

 

Të lik të bëjnë, kur fiton lavdi,

Dhe intrigan, kur rron në vetëmi:

Qofsh pra Profet prej Qielli, Shënt-Elli,

Më mirë mos u njih, mos njih njeri.

 

 

-303-

 

Mos qas veç shokë t’Urtë në shtëpi,

Largohu nga të marrët pa kufi:

Kur t’ep i marri mjaltë hidhe tej,

Kur t’ep i Urti vrer, e merr, e pi.

 

 

-304-

 

Të marrët, të stolisur, syverbuar,

Që kurrë me kandilin e pashuar

S’kanë kërkuar natën Drit’ e Shkencë,

Asnjë të Madh s’na lanë pa çnderuar.

 

 

-305-

 

Rrëmbyen mall, memuriet e ar

Dhe t’Urtin plak e t’urët shkencëtar

E quajnë Gjaur, se s’beson prralla,

Se s’qas mi supet, si ata, samar.

 

 

-306-

 

Çudi, që parësi e titulluar,

Nga skllavëria kalbur, shtazëruar,

Kur shohin një të varfër po të lirë,

E quajn’ a t’marr’ a të mallkuar.

 

 

-307-

 

Nga Bot’ e Lartë një Myster m’u zgjith;

Me ty, Njeri, Krijes’ e tër’ u thith:

Je djall a ëngjëll, shtaz’ a lule e pisë;

Je ç’dukesh; pamja me çdo gjë të lith.

 

 

-308-

 

Njeriu qënka thelb’ i Gjithësisë

Dhe drit’ e syrit t’madh të Perëndisë:

Qarku i Qënies qënka si Unazë

Me vulë xhevair’ e Njerëzisë!

 

 

-309-

 

Kemi në Qiell një Ka me yj të shkruar

Dhe nënë Dhe një tjatër të mbuluar:

Kështu në syt’ e Perëndisë jemi

Kope gomarësh prej dy Qesh rrethuar.

 

 

-310-

 

Te Bot’ e murme dhe e trubulluar

Dy farë shtazësh janë lumëzuar;

Ata që paskan çdo gjësent zbuluar

Dhe sa s’të kanë asgjësent mësuar.

 

 

-311-

 

Ari s’lint Mënt, po Mënt që bukë s’kanë

Në Kopsht të Dheut qajnë si n’hapsanë:

Qesh Trëndafili se ka qesen plot,

Kur Vjollc’ e vafër kokën var mënjanë.

 

 

-312-

 

A dini pse Zambakun dhe Selvinë

I quajmë symbole për Lirinë?

Kjo një qint duar ka, po s’vret e s’vjeth,

Ay me dhjetë gjuhë, s’e kafshon njerinë.

 

 

-313-

 

Më mirë bukëthat’ e rrobëçquer

Me ujë rro, i lirë, poçethyer,

Se sa tiran prej skllevësh gjakpërlyer

A skllaf në zgjedhë shtypëse mbërthyer.

 

 

-314-

 

Mos e përdor për shtypje sqojtësinë,

Mbaj veten, zotëro me fre mërinë:

Në daç të shkosh në Paqen e përfuntme,

Goditje prit, po mos godit njerinë.

 

 

-315-

 

Lakmim’ i Trupit ngjan me qen të lik,

Që leh pa funt e gjumin na e fik:

Si dhelpër shket, si ljepur fle syhapur,

Na çjerr, na copëton si ujk armik.

 

 

-316-

 

Në leqet e ambicjes mos u zir,

Nga thonjt’ e avaricjes mos u çirr;

I mprehtë zjarr, rrëke i shpejt’ u prir,

Si pluhër n’erë mos u drith, u tir.

 

 

-317-

 

Sa kohë nerva, gjallësi gëzoni

Me burrëri dhe dinjitet qëndroni:

Përballni dhe armiq si Rustem Zalli,

Nga miq si Taj dhurata mos pranoni.

 

 

-318-

 

Harxhova jetën kot nëpër këneta

Dhe asnjë pikë lumërie s’gjeta:

Tani kam frikë se u mplaka, shkonj,

E s’provonj dot si duhet rrojtur jeta.

 

 

-319-

 

Ah, nesër Botën plot shamat’ e lashë,

Nga qindra xhevahire njëz’ i dhashë:

Pa folur kanë mbetur qindra fjalë,

Se nuk’ i merrte vesh kjo Bot’ e trashë.

 

 

-320-

 

Ah, nesër ndahem mga e murmja Botë

Ku shkova një Jetesë krejt të Kotë;

Asnjë s’kam zgjidhur prej Enigmave;

Dyshimi më ka shtypur nënë rrotë.

 

 

-321-

 

Ah, nesër Fati do të na gremisë

Dhe çdukemi nga Kopsht’ i Dashurisë:

O Vajzë, sillmë Ver’ e lagm’ e puthmë,

Dhe prapë nem gëzimn’ e djalërisë.

 

 

-322-

 

O Hën’ e shpirtit tim e pavenitur,

Ja, Hën’ e Qiellit del nga ret’ e ndritur:

Sa herë do të dal’ ajo si sot –

E kot në kopsht për ne ka për të pritur!

 

 

-323-

 

Tavern’ e Shenjtë na u çthur me vrima,

Veriu vërshëllen, na grin thëllima:

Ma bëni baltën tulla e m’i mbyllni

Të mos më ngrijnë Verë shokët trima.

 

 

-324-

 

Për Vdekjen s’dridhem as derth fare lot;

M’e mirë gjë në Botë s’gjendet dot:

Trëmbem nga Jeta që i Madhi Zot

Më kot ma dha – e un’ ia kthenj më kot.

 

-325-

Pas Vdekjes nukë dua veç pushim;

Se sy e shpirt m’u tretnë me vajtim:

Më keq se sa kam vojtur në Ferr s’ka;

S’dua Parajsë! S’dua veç harrim!

-326-

Miq, shpresa, Qiell’ e Tok’ e Djaj më lanë,

Zi brënda, lart’ e posht’ e anembanë:

Veç Verës s’më ka mbetur tjatër mik,

Dhe dua dhe në Varrin ta kem pranë.

-327-

Me Verë, kur t’ap shpirt, kungomëni,

Në Verë lamëni, bekomëni,

Me fletë Pjergulle pështillmëni,

Në kopsht me Këng’ e Rrush mbulomëni.

-328-

Me Pemë, Trëndafij, e me Hardhi

Varrin stolismani, qëndismani:

Rreth meje buzëqeshur shtrihuni

Spërkatmëni me Ver’ e pihuni!

-329-

Që Varri im me Ver’ e Rrush të shirë

Tym, afshe të lëshojë si një Tirë

Sa kur të shkonjë Mysliman’ i mirë

Si në pusi të dehet i papirë.

-330-

Dhe kur të shkosh, moj Dor’ e këmb’ argjënde

Për të gostitur miqtë n’ato vënde,

Ku pinim bashkë, e t’arrish ku rri,

Mos psherëti! – po zbrasmë Kupën tënde.

-331-

Dhe kur të shuhem nënë Dhe të zi

Dhe kur të bëhem prapë Balt’ e Hi,

Mbrumëni Poçe, mbushmëni Dolli –

Dhe shihni po s’u ngjalla përsëri!