Shprehje frazeologjike latine, thellësia, forca, eleganca dhe thjeshtësia e një ligjërimi ngasës të vlerave të gojtarisë dhe filozofisë

Ata i ngjajnë shkrepëtimave të dritës në një sfond të errët. Kaplojnë kohërat dhe nguliten thellë në nevojën e gojtarisë dhe ligjërimit, narracionit dhe performancës. Në shoqërinë e tyre gjithnjë ka diçka mistike që të bashkëshoqëron. Jo vetëm ngasja në lojën ballafaquese të sfidës së mendimit dhe shprehjes, por edhe finesa komunikuese, i bëjnë shprehjet latine gurët më të ndritshëm në gjerdanin e maksimave dhe frazeologjisë. Jo gjithnjë fjalët e arta kanë vlerën e arit, por asnjëherë pasurimi i leksikut tonë me këto thesare të mendjes njerëzore, nuk është i tepruar. Ata, siç na kanë bashkëshoqëruar në kryeveprat klasike, na joshin edhe sot me forcën dhe thjeshtësinë që ofrohen. Shprehjet latine, jo shumë të përdorura, kanë qenë dhe janë pararendësit e dijve shndritës që llamburisin në qiellin e pafundmë ku ëndja jonë për dijen dhe të bukurën gjendet gjithnjë e magjepsur.   

 

Acta, non verba.

– Vepëra, e jo fjalë.

Acti labores iucundi

– Vepërat e kryera janë të kënaqshme.

Ama et fac, quod vis.

– Duaj dhe puno çka dëshiron.

Amicus certus in re incerta cernitur.

– Miku i mirë njihet në ditë të vështirë.

Amor vincit omnia.

– Dashuria sundon të gjitha.

Beata vita perfecta sapientia efficitur.

– Jeta e lumtur krijon mençuri të përkryer.

Carum est, quod rarum est.

– Shtrenjtë është, ajo cka është rrallë.

Claude os, aperi oculos!

– Mbylle gojën, hapi sytë!

Cuius regio, eius religio

– E kujt është toka, e ati është edhe feja

Demon est Deus inversus.

– Djalli është e kundërta e Zotit.

Dum spiro, spero.

– Për deri sa marr frymë, shpresoj.

Ego sum, qui sum.

– Unë jam, ai që jam.

Fortes fortuna adiuvat.

– Fati i ndihmon guximtarët.

Hodie mihi, cras tibi.

– Sot mua, neser ty.

Historia est magistra vitae.

– Historia është nëna e jetës.

In vino veritas.

– Në verë është e vërteta

Labor omnia vincit.

– Puna sundon të gjitha.

Lex mihi ars

– Për mua arti është ligj.

Lex prospicit, non respicit.

– Ligji shikon përpara, e jo mbrapa.

Manus manum lavat.

– Dora dorën e lanë.

Medicus curat, natura sanat.

– Mjeku mjekon, natyra shëron.

Medio tutissimus ibis.

– Në mes është më së miri

Memento mori.

– Mendohu se do të vdesësh.

Mors ultima ratio.

– Vdekja është e vërteta e fundit.

Nemo nascitur sapiens, sed fit.

– Askush nuk ka lindur i mençur (dijetar).

Nomen est omen.

– Emri është shenjë (simbol).

Non scholae, sed vitae discimus.

– Nuk mësoj për shkollën, por për jetën

Oderint, dum metuant.

– Le të me urrejnë, vetëm të më frikësohen.

Omne animal se ipsum diligit.

– Çdo qenie e gjallë e do vetën.

Omnia tempus habet.

– Çdo gjë ka kohën e vet.

Ora et labora.

– Lutu dhe puno.

Pacta sunt servanda.

– Marrëveshjen duhet ta respektosh

Pecunia non olet.

– Parasë nuk i vjen era

Post nubila Phoebus.

– Pas reve del dielli.

Qualis rex, talis grex.

– Si është bariu, ashtu është grigja.

Quis custodiet ipsos custodes?

– Kush do ta ruan rojtarin?

Quot capita, tot sententiae.

– Sa njerëz, aq befasi.

Sic est in fatis.

-Ashtu është fati.

Si vis amari, ama!

– Në qoftë se dëshiron që të duan, atëherë duaj edhe ti!

Si vis pacem, para bellum.

– Në qoftë se dëshiron paqe, përgatitu për luftë!

Sunt pueri pueri, pueri puerilia tractant.

– Fëmijët janë fëmijë dhe bëjnë gjëra fëmijërore.

Tempus fugit!

– Koha ec!

Ubi bene, ibi patria.

– Ku më është mirë, aty më është atdheu.

Vae soli!

– Vaj vetmisë!

Verba volant, scripta manent.

– Fjalët fluturojnë, shkrimet mbesin.

Veritas amara est.

– E vërteta është e hidhur.

Vinum bonum, pax in domum.

– Vera e mirë, paqe në shtëpi.

Vulpes pilum mutat, non mores.

– Ujku qimen e ndërron, vesin kurrë.

Militia est vita homini super terran!

– Jeta e njeriut në këtë tokë është luftë!

Minus loquax inimicus ofendit quam tacitus.

-Armiku llafazan me pak ofendon se sa ai qe nuk flet!

Miser est qui amat

-Fatkeq është ai që dashuron!

Miserarum rerum portus est patientia.

-Durimi është shpëtim në rrethanat e vështira!

Ius et furi dicitur

-Edhe hajdutin i ndahet e drejta!

Tempora mutantur et nos in eis

– Kohërat po ndërrohen por edhe ne bashkë me to

Deus est intimior intimo meo!

– Zoti është më thellë në mua sesa unë në vetveten.

Vir sapit qui pauca loquitur

– Njerëzit e zgjuar flasin pak.

Qui vult dare parva non debet magna rogare

– Ai që jep pak, nuk duhet të pres t’i japin shumë.

Bis peccare in bello non licet

-Në luftë nuk të lejohet të gabosh dy herë.